Fotografia – reklama – prawo

Just another WordPress.com site

Archive for the month “Sierpień, 2013”

Autorskie prawa osobiste

Przyjęta w polskiej ustawie konstrukcja praw autorskich opiera się na dwóch elementach:

– ochronie interesów majątkowych twórcy (i osób trzecich),

– ochronie interesów o charakterze osobistym.

Autorskie prawa osobiste stanowią drugi (obok autorskich praw majątkowych) filar systemu prawa autorskiego.

1) Czym są autorskie prawa osobiste?

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem. Artykuł 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymienia przykładowe i najistotniejsze kategorie autorskich praw osobistych:

a) autorstwa utworu;

b) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

c) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

d) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

e) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Wskazany katalog nie ma charakteru zamkniętego – możliwe jest konstruowanie innych typów autorskich praw osobistych. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych określa też pewne dodatkowe uprawnienia o charakterze osobistym przysługujące twórcy (jak choćby art. 32 ust. 2, określający uprawnienia twórcy utworu plastycznego w sytuacji, w której zapada decyzja o zniszczeniu oryginalnego egzemplarza utworu plastycznego).

2) Autorskie prawa osobiste powstają z chwilą ustalenia utworu, są nieograniczone w czasie, a także nie podlegają zrzeczeniu się lub zbyciu.

Teoretycznie autorskie prawa osobiste trwają bez żadnych ograniczeń czasowych, w praktyce jednak ich ochrona z chwilą śmierci twórcy staje się bardzo ograniczona.

Możliwa jest także ochrona dóbr osobistych twórcy wiążących się z powstającym utworem jeszcze przed jego ustaleniem – na zasadzie ochrony ogólnych dób osobistych prawa cywilnego.

Autorskie prawa osobiste, a umowy prawa autorskiego

Zawierając umowy prawnoautorskie, należy pamiętać także o autorskich prawach osobistych. Co prawda teoretycznie dotyczą one interesów niemajątkowych twórcy, mogą mieć jednak bardzo istotny wpływ na korzystanie z utworu. Przykładowo licencja do utworu, który nie został jeszcze udostępniony publiczności, w sytuacji, w której uprawnienie o podjęciu decyzji o takim udostępnieniu pozostaje przy twórcy, może mieć mocno ograniczoną wartość. Tak samo w wielu przypadkach konieczność każdorazowego oznaczania utworu nazwiskiem twórcy (np. autora ilustracji wykorzystywanych w internecie, albo w telefonach komórkowych) w praktyce bywa po prostu niewygodna.

Twórca nie może zrzec się autorskich praw osobistych, ani ich zbyć. Twórca może natomiast zobowiązać się, że nie będzie wykonywać określonego prawa, może też zezwolić innej osobie na wykonywanie tego prawa w swoim imieniu. Taka możliwość nie wynika jednoznacznie z przepisów, jednak stanowi pewien kompromis między brzmieniem przepisów, a potrzebami obrotu, wypracowany przez praktykę.

Zgoda taka może zostać w zasadzie w dowolnym momencie odwołana, jednak twórca naraża się w takiej sytuacji na ewentualną odpowiedzialność z tytułu nienależytego wykonania umowy i niewypełnienia wynikających z niej zobowiązań.

Przykładowo zgoda na nieoznaczanie utworu nazwiskiem twórcy jest standardem w przypadku utworów wykorzystywanych w reklamie, czy też fotografii o charakterze czysto użytkowym (jak fotografia produktowa). Podobnie najczęściej nie podaje się nazwiska np. twórcy flashowej animacji umieszczonej na stronie www.

Znaczenie autorskich praw osobistych w obrocie

Trzeba pamiętać o pewnym rozdźwięku między modelową konstrukcją autorskich praw osobistych, a praktyką:

– ich celem jest ochrona niemajątkowych interesów twórcy, jednak często mają bardzo znaczącą wartość ekonomiczną;

– są niezbywalne, ale równocześnie uprawniony może zobowiązać się do niewykonywania swoich praw – przy czym wyrażenie takiej zgody może się wiązać z dodatkowym wynagrodzeniem dla uprawnionego.

Reklamy

Post Navigation