Fotografia – reklama – prawo

Just another WordPress.com site

Archive for the month “Grudzień, 2012”

Forma umowy

Przepisy ustaw o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawierają dwie podstawowe regulacje odnoszące się do formy umów prawnoautorskich. Zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności wymaga umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych (art. 53) oraz udzielenie licencji wyłącznej (art. 67 ust. 5).

Umowa w formie pisemnej to umowa w formie dokumentu opatrzonego własnoręcznymi podpisami stron (art. 78 § 1 kodeksu cywilnego), wystarczająca jest także wymiana dokumentów obejmujących oświadczenia każdej ze stron, podpisanych przez tę stronę. Wymóg formy pisemnej spełnia także oświadczenie złożone w formie elektronicznej opatrzone bezpiecznymi podpisami elektronicznymi, weryfikowanymi przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu (art. 78 § 2 k.c.).

Zachowanie formy pisemnej konieczne jest do:

– zawarcia umowy;

– uzupełnienia lub zmiany umowy (art. 77 § 1 k.c.).

Natomiast rozwiązanie umowy za zgodą obu stron, odstąpienie od umowy, albo jej wypowiedzenie powinno zostać stwierdzone pismem (art. 77 § 2 k.c.). Oznacza to, że nie muszą koniecznie zostać dokonane w formie pisemnej, wystarczy że fakt rozwiązania umowy będzie potwierdzony w pisemnym dokumencie, który może pochodzić np. tylko od jednej ze stron, może też być dokumentem stworzonym później. Ponadto forma pisemna jest w tym przypadku zastrzeżona jedynie dla celów dowodowych.

Sporządzona w formie pisemnej umowa powinna zawierać wszelkie elementy istotne, czyli co najmniej:

– wyraźne postanowienie o przeniesieniu praw autorskich lub udzieleniu licencji wyłącznej;

– strony umowy;

– utwór/utwory, których dotyczy umowa;

– pola eksploatacji, na których dokonane zostanie przeniesienie, albo udzielona licencja;

– wynagrodzenie, albo podstawy do jego ustalenia;

– ograniczenia terytorialne i czasowe (w przypadku umowy licencyjnej);

– wyłączenie możliwości dalszego rozporządzania utworem (umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe); możliwość udzielania sublicencji (umowy licencyjne);

– sposób korzystania z utworu (jeśli umowa ma przewidywać ograniczenia w możliwości korzystania o innym charakterze niż pola eksploatacji);

– zobowiązanie nabywcy/licencjobiorcy do eksploatowania utworu.

Licencja niewyłączna

Licencja niewyłączna może zostać udzielona w dowolnej formie ‒ nawet w formie ustnej, pod warunkiem ustalenia wszelkich elementów istotnych umowy. W szczególności więc jednoznaczna między stronami powinna być kwestia pól eksploatacji, ograniczeń czasowych, czy też wysokości wynagrodzenia.

Na gruncie licencji pozbawionych pisemnego potwierdzenia najłatwiej o spory i nieporozumienia, dlatego warto zawsze zadbać o jakieś potwierdzenie umówionych warunków – nie musi mieć ono formy pisemnego dokumentu, w większości wypadków zupełnie wystarczający może się okazać np. zwykły e-mail. Takie potwierdzenie warunków jest ważne przede wszystkim dla korzystającego – nie posiadając takiego potwierdzenia zawsze jest narażony na zarzut, że korzystając z utworu narusza prawa autorskie twórcy. Bez jednoznacznego ustalenia warunków obrona przed takimi roszczeniami jest dość trudna. Z drugiej strony potwierdzenie warunków licencji jest też ważne dla twórcy – pozwala bowiem na jednoznaczne określenie, w jakim zakresie licencjobiorca może korzystać z utworu; jest też istotne, jeśli licencja jest udzielana odpłatnie.

Licencja niewyłączna

Licencja niewyłączna do trzecia z podstawowych form dysponowania prawami do utworu. W odróżnieniu od zarówno przeniesienia autorskich praw majątkowych, jak i licencji wyłącznej, licencja niewyłączna w stosunkowo najmniejszym stopniu ogranicza prawa twórcy lub innego podmiotu uprawnionego. Podobnie jak licencja wyłączna ma ona charakter obligacyjny – autorskie prawa majątkowe pozostają przy twórcy (albo innej osobie uprawnionej), a licencjobiorca uzyskuje prawo do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji.

W odróżnieniu jednak od licencji wyłącznej, udzielenie przez twórcę licencji niewyłącznej, nie pozbawia go uprawnienia do udzielania licencji w tym samym zakresie także innym osobom, nie pozbawia go też prawa do samodzielnego korzystania z utworu w zakresie objętym licencją.

Jakie są główne cechy licencji niewyłącznej?

1) Podobnie jak w przypadku licencji wyłącznej nie dochodzi do przeniesienia autorskich praw majątkowych – podmiotem praw pozostaje licencjodawca, licencjobiorca nabywa prawo (skuteczne wobec licencjodawcy) do korzystania z utworu na określonych w umowie licencyjnej polach eksploatacji. W odróżnieniu od licencji wyłącznej prawo do nie ma charakteru wyłącznego, a licencjodawca może korzystać z utworu na tym samych polach eksploatacji – zarówno samodzielnie, jak i udzielając licencji innym osobom. Licencja niewyłączna może zostać udzielona zarówno przez samego twórcę, jak i przez osobę, która nabyła od niego autorskie prawa majątkowe. Licencji niewyłącznej może także udzielić licencjobiorca (wyłączny lub niewyłączny), w granicach posiadanej przez siebie licencji, pod warunkiem, że warunki udzielonej mu licencji mu na to pozwalają.

2) Licencja niewyłączna może zostać udzielona w dowolnej formie, jednakże obejmuje ona jedynie pola eksploatacji wyraźnie wymienione w umowie ustanawiającej licencję niewyłączną (art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Oznacza to, że licencja niewyłączna może zostać udzielona nawet ustnie – niemniej w praktyce w takim przypadku mogą się pojawić wątpliwości co do tego, jakich pól eksploatacji dotyczy.

3) W przypadku, gdy umowa nie określa w sposób jednoznaczny, że dochodzi do przeniesienia autorskich praw majątkowych (art. 65 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), oraz że licencja ma charakter wyłączny (art. 67 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) – uznaje się, że została udzielona licencja niewyłączna.

4) Licencja jest ograniczona w zakresie miejsca korzystania z utworu – oba te elementy powinny zostać określone w umowie (art. 67 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) – umowa może ograniczać licencję do terytorium Polski, albo innego kraju, Europy, całego świata, w każdym wypadku powinno to jednak zostać wyraźnie określone.

5) Podobnie jak w przypadku przeniesienia autorskich praw majątkowych co do zasady za udzielenie licencji należne jest twórcy wynagrodzenie (odrębne za korzystanie z utworu na każdym polu eksploatacji) – chyba, że umowa stanowi inaczej (art. 43 i 45 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

6) Licencja powinna określać czas, na jaki została udzielona – może zostać udzielona na czas oznaczony lub nieoznaczony (art. 67 ust. 1 i 68 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

7) Umowa licencji udzielona na czas nieoznaczony może zostać wypowiedziana przez twórcę. Okresy wypowiedzenia mogą zostać określone w umowie, jeśli jednak nie zostały sprecyzowane, licencję można wypowiedzieć na rok naprzód na koniec roku kalendarzowego. Należy też pamiętać, że licencja udzielona na czas oznaczony jest – po upływie 5 lat – uważana za udzieloną na czas nieoznaczony i również może zostać wypowiedziana (mimo że formalnie jest udzielona na czas oznaczony).

Licencja wyłączna

Licencja wyłączna stanowi drugą (po przeniesieniu autorskich praw majątkowych) z podstawowych form rozporządzania prawami do utworu. Podobnie jak przeniesienie autorskich praw majątkowych nie stanowi samodzielnego typu umowy i z reguły łączy się z umowami innego rodzaju (jak choćby umowa o dzieło).

W przeciwieństwie do umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe umowa licencyjna ma charakter obligacyjny. Co to oznacza? Przeniesienie praw autorskich oznacza, że nabywca (w zakresie określonym w umowie) wstępuje na miejsce zbywcy. Licencja natomiast to upoważnienie do korzystania z utworu. Taka jest ogólna zasada zarówno licencji wyłącznej, jak i niewyłącznej. Z drugiej strony, licencja wyłączna posiada szereg cech szczególnych, które w praktyce upodabniają ją znacznie do przeniesienia autorskich praw majątkowych.

Jakie są zatem podstawowe cechy szczególne licencji wyłącznej?

1) Nie dochodzi do przeniesienia autorskich praw majątkowych – podmiotem tych praw pozostaje licencjodawca, licencjobiorca nabywa prawo (skuteczne wobec licencjodawcy) do wyłącznego korzystania z utworu na określonych w umowie licencyjnej polach eksploatacji. Licencja wyłączna może zostać udzielona zarówno przez samego twórcę, jak i przez osobę, która nabyła od niego autorskie prawa majątkowe. Licencja może mieć też formę sublicencji – udzielanej przez licencjobiorcę w granicach udzielonej jemu samemu licencji, pod warunkiem, że umowa licencyjna zezwala na udzielanie sublicencji (art. 67 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Podobnie jak w przypadku przeniesienia praw autorskich, przy twórcy co do zasady pozostają zarówno prawa osobiste, jak i prawo udzielania zgody na wykonywanie zależnego prawa autorskiego (art. 2 i 46 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

2) Podobnie jak w przypadku przeniesienia autorskich praw majątkowych – umowa licencji wyłącznej musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności (art. 67 ust. 5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych), i obejmuje ona jedynie pola eksploatacji wyraźnie w umowie wymienione (art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

3) Aby licencja miała charakter licencji wyłącznej, musi zostać to w sposób wyraźny zastrzeżone w umowie (art. 67 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) – w razie braku takiego zastrzeżenia licencja ma charakter niewyłączny. Zastrzeżenie to powinno być objęte formą pisemną.

4) Licencja jest ograniczona w zakresie miejsca korzystania z utworu – element ten powinien zostać określony w umowie (art. 67 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) – umowa może ograniczać licencję do terytorium Polski, albo innego kraju, Europy, całego świata, w każdym wypadku powinno to jednak zostać wyraźnie określone.

5) Podobnie jak w przypadku przeniesienia autorskich praw majątkowych co do zasady za udzielenie licencji należne jest twórcy wynagrodzenie (odrębne za korzystanie z utworu na każdym polu eksploatacji) – chyba, że umowa stanowi inaczej (art. 43 i 45 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

6) Umowa licencyjna powinna powinna określać na jaki czas została udzielona licencja – może zostać udzielona na czas oznaczony lub nieoznaczony (art. 67 ust. 1 i 68 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

7) Umowa licencji udzielona na czas nieoznaczony może zostać wypowiedziana przez twórcę. Okresy wypowiedzenia mogą zostać określone w umowie, jeśli jednak nie zostały sprecyzowane, licencję można wypowiedzieć na rok naprzód na koniec roku kalendarzowego. Należy też pamiętać, że licencja udzielona na czas oznaczony jest – po upływie 5 lat – uważana za udzieloną na czas nieoznaczony i również może zostać wypowiedziana (mimo że formalnie jest udzielona na czas oznaczony).

Przykład 1

Twórca udzielił licencji wyłącznej do reprodukcji swoich grafik w albumach wydawanych przez wydawnictwo „Z-ART” Sp. z o. o. Umowa licencyjna została zawarta w 2004 roku na czas oznaczony 15 lat, do 2019 roku. Umowa nie przewidywała trybu jej wypowiedzenia.

W 2012 roku twórca, zniechęcony nienajlepszą jakością współpracy ze strony wydawcy, znalazł innego wydawcę, gotowego do wykorzystania grafik objętych umową.

W takiej sytuacji twórca ma możliwość wypowiedzenia umowy (ponieważ od chwili udzielenia licencji minęło już ponad 5 lat), korzystając z terminu ustawowego. Umowa została wypowiedziana 22 października 2012 roku – a zatem wypowiedzenie wywoła skutek na dzień 31 grudnia 2013 roku (rok od chwili wypowiedzenia upłynie dnia 22 października 2013 roku, jednak wypowiedzenie skutkuje na koniec roku kalendarzowego).

8) Mimo że licencja z samej swojej istoty jest prawem o charakterze zobowiązaniowym, jeśli umowa licencyjna nie stanowi inaczej licencjobiorca posiada uprawnienie do dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych, w zakresie objętym umową licencyjną. Uprawnienie to jest szczególnie ważne w sytuacji, gdy licencjobiorca ponosi znaczące nakłady na rozpowszechnianie utworu do którego uzyskał licencję – w takiej sytuacji to właśnie licencjobiorcy może bardziej zależeć na dochodzeniu roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich, niż samemu twórcy.

Przykład 2

Sytuacja opisana w Przykładzie 1. Umowa między twórcą, a wydawnictwem „Z-ART” nie precyzowała kwestii dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia praw autorskich. W roku 2008 konkurent wydawcy, wydawnictwo „Nowoczesna Grafika” użyło w swojej publikacji grafik objętych licencją wyłączną udzieloną spółce „Z-ART”, oczywiście bez wiedzy i zgody zarówno twórcy, jak i licencjobiorcy.

W takiej sytuacji wydawnictwo „Z-ART” mogłoby bezpośrednio wystąpić z roszczeniami z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych przeciwko „Nowoczesnej Grafice”.

Dodatkowe elementy umowy przenoszącej prawa autorskie

Ponieważ umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych co do zasady nie stanowi umowy samodzielnej, ale jest konstrukcją towarzyszącą umowom innego rodzaju, poza elementami, które opisałem wyżej, takie umowy mogą zawierać rozmaite dodatkowe postanowienia.

a) Jeśli przeniesienie autorskich praw majątkowych jest elementem umowy sprzedaży – można w niej zastosować konstrukcje typowe dla tej umowy, takie jak zastrzeżenie praw (art. 589 kodeksu cywilnego), prawo pierwokupu, czy odkupu.

b) Przeniesienie praw autorskich może być przedmiotem umowy przedwstępnej.

c) Umowa może przewidywać kary umowne za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Umowy przenoszące autorskie prawa majątkowe mogą też podlegać rozmaitym ograniczeniom wynikającym z obowiązujących przepisów. Przykładowo, jeśli twórca jest przedsiębiorcą i sprzedaje swoje utwory osobom mającym status konsumentów, zastosowanie mogą znaleźć przepisy ustaw o ochronie niektórych praw konsumentów lub szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej. Jeśli przedmiotem umowy o dzieło będzie nie tylko przeniesienie autorskich praw majątkowych, ale także dostarczenie fizycznego egzemplarza utworu, twórca może ponosić odpowiedzialność nie tylko z tytułu wad utworu, ale także nośnika czy egzemplarza tego utworu.

Przeniesienie autorskich praw majątkowych

Autorskie prawa majątkowe są zbywalne i mogą być przenoszone na osoby trzecie (podlegają także dziedziczeniu) – to jedna z podstawowych zasad polskiego prawa autorskiego.

„Przeniesienie praw autorskich” samo w sobie nie stanowi określonego typu umowy, a jedynie konstrukcje prawną, która może zostać wykorzystana w ramach rozmaitych typów umów, przy czym w praktyce przeniesienie praw autorskich łączy się najczęściej z dwoma typami umów:

1) umową sprzedaży – gdy przedmiotem transakcji są istniejące już utwory (np. umowa przewidująca odpłatne przeniesienie praw autorskich do stworzonego już programu komputerowego);

2) umową o dzieło – której przedmiotem jest stworzenie określonego utworu, a następnie przeniesienie stworzonego dzieła (samych praw autorskich lub praw autorskich wraz z egzemplarzami utworu) na zamawiającego. Typowym przykładem może być umowa, której przedmiotem jest wykonanie określonych zdjęć (produktu do katalogu, pracowników na stronę internetową zamawiającego), ich obróbka, a następnie przeniesienie praw autorskich do wykonanych zdjęć.

Przy czym ta pierwsza umowa zasadniczo dotyczy przypadków przenoszenia praw autorskich do utworów istniejących w chwili zawarcia umowy, a umowa o dzieło dotyczy utworów jeszcze nie istniejących, czyli tzw. utworów przyszłych.

Zasady przenoszenia autorskich praw majątkowych 

Niezależnie od tego, na jakiej konkretnie podstawie i w ramach jakiej umowy jest dokonywane, przenoszenie autorskich praw majątkowych podlega pewnym regułom o charakterze ogólnym.

1) Nabywca autorskich praw majątkowych może rozporządzać tymi prawami na rzecz osób trzecich, czy to przez dalsze przeniesienie praw autorskich, czy też przez udzielenie osobom trzecim licencji. Uprawnienie to może jednak zostać w umowie zmienione lub wyłączone – możliwe jest więc zawarcie umowy w takim kształcie, że nabywca nie będzie miał możliwości dalszego zbycia nabytych praw autorskich (art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Aby zbycie autorskich praw majątkowych było skuteczne, zbywca musi być podmiotem tych praw – a zatem twórcą, albo nabywcą autorskich praw majątkowych.

2) Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych (podobnie jak umowy licencyjne) obejmuje jedynie pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione (art. 41 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) – pola eksploatacji powinny zostać objęte formą pisemną.

3) Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

4) Klauzula przeniesienia autorskich praw majątkowych powinna być wyraźna – w razie wątpliwości w tym zakresie uważa się, że twórca udzielił jedynie licencji (art. 65 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Wyraźne zastrzeżenie przeniesienia autorskich praw majątkowych powinno być objęte formą pisemną.

5) Co do zasady za przeniesienie praw autorskich należne jest twórcy wynagrodzenie (odrębne za korzystanie z utworu na każdym polu eksploatacji) – chyba, że umowa stanowi inaczej (art. 43 i 45 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

6) Nawet bardzo szerokie (na licznych polach eksploatacji) przeniesienie autorskich praw majątkowych nie zrywa całkowicie więzi twórcy z utworem – przy twórcy pozostają autorskie prawa osobiste (art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) oraz prawo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autorskiego (art. 2 i 46 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

7) Umowa zobowiązująca do przeniesienia autorskich praw majątkowych – przenosi prawa autorskie na nabywcę z chwilą przyjęcia utworu, chyba że w umowie zastrzeżono inaczej (art. 64 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

Umowa przenosząca prawa autorskie może także oczywiście zawierać rozmaite inne postanowienia i – w zależności od konkretnej sytuacji – zastosowanie przy jej realizacji mogą znaleźć przepisy innych ustaw niż ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych lub kodeks cywilny.

Post Navigation