Fotografia – reklama – prawo

Just another WordPress.com site

Archive for the month “Czerwiec, 2012”

Zasady współpracy (3) – umowa zlecenia

Umowa zlecenia1 – w przeciwieństwie do umowy o dzieło – to umowa starannego działania. W przypadku umowy zlecenia istotna jest należyta staranność przy wykonywaniu usług, zleceniobiorca nie gwarantuje natomiast, że osiągnie określony wynik.

Zleceniobiorca powinien przy wykonywaniu zlecenia stosować się do wskazanego przez Zleceniodawcę sposobu wykonywania zlecenia.

Zlecenie powinno być wykonywane osobiście, chociaż umowa może przewidywać, że zleceniodawca ma prawo powierzyć wykonanie zlecenia innej osobie.

Rozwiązanie umowy

Założeniem umowy zlecenia jest to, że zlecenie jest oparte na szczególnym zaufaniu łączącym strony. Z tej przyczyny każda ze stron ma prawo wypowiedzieć umowę.

Umowa może wprowadzić ograniczenie w zakresie możliwości wypowiadania umowy, jednak nie może pozbawiać stron możliwości wypowiedzenia umowy z ważnych powodów.

W przypadku wypowiedzenia umowy przez zleceniodawcę, powinien on zwrócić zleceniobiorcy poczynione wydatki, oraz zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą wykonanej pracy.

W przypadku wypowiedzenia umowy przez zleceniobiorcę, gdy wypowiedzenie jest nieuzasadnione, jest on odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną zleceniobiorcy.

Z punktu widzenia zabezpieczenia interesów stron, warto dokładnie określić w umowie kwestie związane z wypowiadaniem umowy, przez wprowadzenie np. okresów wypowiedzenia, które dadzą drugiej stronie szansę na przygotowanie się do rozwiązania umowy; warto też określić zasady zapłaty wynagrodzenia w przypadku wypowiedzenia umowy.

Wynagrodzenie

Co do zasady za wykonywanie zlecenia należy się wynagrodzenie. Wynagrodzenie może zostać określone w następujący sposób:

1) przede wszystkim jego wysokość powinna być ustalona w umowie – albo jako określona kwota, albo przez wskazanie podstawy do ustalenia wysokości wynagrodzenia;

2) jeśli umowa nie precyzuje wysokości wynagrodzenia – należne jest wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy.

Podobnie jak w przypadku umowy o dzieło należy pamiętać, że „wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy” to pojęcie bardzo nieostre. W razie sporu dotyczącego wysokości wynagrodzenia, nie ma pewności, jaka kwota zostanie uznana za „odpowiednie” wynagrodzenie.

Równie ważny jest element praktyczny. Opieranie ewentualnego pozwu przeciwko zleceniodawcy na podstawie tak nieostrej jak „wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy” bardzo podnosimy koszty, oraz czas trwania postępowania sądowego. Z reguły nie będzie w nim możliwości uzyskania nakazu zapłaty, może też okazać się konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego i szczegółowe wykazywanie nakładu pracy.

W skrajnym przypadku te dodatkowe koszty i ryzyko mogą uczynić dochodzenie wynagrodzenia całkowicie nieopłacalnym.

Zawarcie w umowie konkretnego i jasnego postanowienia dotyczącego wysokości wynagrodzenia pozwoli na uniknięcie tych wszystkich kłopotów.

Oczywiście – istnienie możliwości żądania wynagrodzenia nawet, gdy nie zostało ściśle określone w umowie, stanowi pewną gwarancję praw zleceniobiorcy w sytuacji, gdy brak jest jednoznacznie określonej wysokości wynagrodzenia – niemniej każdy we własnym, najlepiej pojętym interesie powinien zawierając umowę dążyć do tego, aby nie musieć z tego rozwiązania korzystać.

Na wstępie trzeba zwrócić uwagę na kwestię terminologiczną. Umowa  zlecenia jest jednym z tych pojęć języka prawnego, którego ścisłe znaczenie odbiega od potocznego. Większość umów nazywanych potoczenie umowami zlecenia, to z punktu widzenia prawa nie „umowy zlecenia” lecz  „umowy o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia”.

Z punktu widzenia prawa cywilnego umowa zlecenia to umowa, której przedmiotem jest dokonanie czynności prawnej przez przyjmującego zlecenie na rzecz dającego zlecenie – może być to np. zawarcie umowy. Z kolei do innych umów o świadczenie usług przepisy o umowie zlecenia stosuje się tylko odpowiednio (o ile nie zostały uregulowane w odrębnych przepisach).

Można więc powiedzieć, że określenie „umowa zlecenia” jest używane w dwóch znaczeniach – jako umowa zlecenia sensu stricto oraz umowa zlecenia w szerokim znaczeniu tego słowa, obejmującym także inne umowy o świadczenie usług.

Jakie jest znaczenie praktyczne tego rozróżnienia? W oderwaniu od konkretnego przypadku konsekwencje tego rozróżnienia są trudne do określenia. Najogólniej – w przypadku umów o świadczenie usług, w odniesieniu do konkretnej umowy, ze względu na jej specyfikę, niektóre z przepisów dotyczących umowy zlecenia mogą nie znaleźć zastosowania.

Uwzględniając te zastrzeżenia, dalej będę posługiwać się zbiorczą nazwą „umowy zlecenia” obejmującą także umowy o świadczenie usług.

Reklamy

Zasady współpracy (2) – umowa o dzieło

Umowa o dzieło – to umowa na mocy której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Celem umowy o dzieło jest stworzenie określonego dzieła, jest to tzw. umowa rezultatu. Z tego względu jest to umowa najczęściej w praktyce stosowana jeśli chodzi o szeroko pojęty obrót prawnoautorski.

Dziełem może być przykładowo:

– zestaw fotografii z przeprowadzonej sesji zdjęciowej (dziełem będzie tutaj przeprowadzenie sesji zdjęciowej i przekazanie zamawiającemu zdjęć stanowiących efekt tej sesji);

– katalog ze zdjęciami produktów;

– grafika;

– projekt reklamy;

– artykuł;

– serwis internetowy, etc.

Wykonawca w umowie o dzieło jest zobowiązany do dostarczenia zamawiającemu określonego dzieła (stanowiącego rezultat wykonanej pracy). Sama praca i starania – niezależnie od skali wysiłku włożonego przez wykonawcę – nie mają większego znaczenia, liczy się rezultat. Z tej przyczyny w umowie o dzieło koniecznie należy:

a) oznaczyć dzieło najdokładniej jak to jest możliwe;

b) określić zasady i tryb zgłaszania i uwzględniania zastrzeżeń;

c) określić tryb, chwilę i sposób odbioru dzieła.

Jak najdokładniejsze określenie tych kwestii jest korzystne dla obu stron. Daje bowiem zamawiającemu dokładną informację o tym, czego może oczekiwać w wykonaniu umowy, a wykonawcy – wiedzę na temat tego, jaki efekt jest oczekiwany przez drugą stronę. Dokładne określenie trybu przyjęcia dzieła pozwala z kolei na ustalenie momentu powstania obowiązku zapłaty wynagrodzenia.

Umowa o dzieło co do zasady dotyczy stworzenia i przekazania zamawiającemu konkretnego egzemplarza utworu (w dzisiejszych czasach w praktyce będzie to najczęściej „egzemplarz” wirtualny) i nie oznacza przeniesienia na zamawiającego praw autorskich do tego utworu. Przeniesienie praw autorskich jest oczywiście możliwe – wymaga jednak odrębnego, wyraźnego postanowienia w umowie o dzieło. W przypadku umowy o dzieło sytuacja jest więc odwrotna niż w przypadku umowy o pracę.

Istotą umowy o dzieło jest samodzielność wykonawcy. Celem umowy o dzieło jest uzyskanie przez zamawiającego określonego rezultatu – a sposób, w jaki wykonawca do tego rezultatu dojdzie i jak konkretnie wykona zamówione dzieło, pozostaje do jego wyboru.

Wynagrodzenie

Za wykonanie dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. Wynagrodzenie może zostać określone w następujący sposób:

1) przede wszystkim jego wysokość powinna być ustalona w umowie – albo jako określona kwota, albo jako podstawy do ustalenia wysokości wynagrodzenia;

2)  jeśli umowa nie precyzuje wysokości wynagrodzenia – należne jest zwykłe wynagrodzenie za dzieło danego rodzaju;

3) jeśli nie da się określić wysokości wynagrodzenia za zwykłe dzieło danego rodzaju – należne jest wynagrodzenie odpowiadające nakładowi pracy oraz innym nakładom wykonawcy.

Punkty 2 i 3 oznaczają jedynie tyle, że w przypadku zaniedbania określenia w umowie wysokości wynagrodzenia wykonawca nie stoi na straconej pozycji i ma prawo domagać się zapłaty.

Niemniej są co najmniej dwa powody, dla których powinno się zawsze jak najdokładniej oznaczać wysokość wynagrodzenia już w umowie:

a) „zwykłe wynagrodzenie” lub „nakład pracy” to pojęcia nieostre i nie ma pewności, że w razie sporu wysokość wynagrodzenia okaże się satysfakcjonująca;

b) z punktu widzenia wykonawcy o wiele ważniejszy jest jednak element praktyczny – jednoznacznie określone wynagrodzenie daje szanse na uzyskanie nakazu zapłaty, z kolei konieczność ustalania „zwykłego wynagrodzenia” lub „nakładu pracy” doprowadzi do znaczącego przedłużenia ewentualnego postępowania sądowego, a przede wszystkim niemożności uzyskania nakazu zapłaty. W takiej sytuacji sprawa sądowa może się okazać po prostu nieopłacalna.

Odstąpienie od umowy o dzieło

Umowa o dzieło jest z założenia umową o wiele mniej trwałą w porównaniu z umową o pracę.

Zamawiający ma możliwość odstąpienia od umowy o dzieło, w sytuacji, kiedy wykonawca pozostaje w zwłoce wykonaniu dzieła, oraz jeśli dzieło jest wykonywane wadliwie lub w sposób sprzeczny z umową. W takiej sytuacji zamawiający może powierzyć wykonanie dzieła innej osobie na koszty i ryzyko wykonawcy. Ma także prawo żądania naprawienia szkody przez wykonawcę.

Dokładne określenie sposobu wykonania dzieła, jego jakości i terminów wykonania, leży w interesie wykonawcy. W przypadku, gdy umowa nie będzie wystarczająco jednoznacznie precyzować tych kwestii zamawiający może odstąpić od umowy, powołując się na wadliwe wykonanie dzieła. Oczywiście wykonawca może poszukiwać ochrony sądowej – ale w takiej sytuacji rezultat sporu będzie niepewny.

Jeśli do wykonania dzieła konieczne jest współdziałanie zamawiającego, a zamawiający nie współdziała, wykonawca ma prawo odstąpić od umowy po wyznaczeniu zamawiającemu odpowiedniego terminu. Może też w tej sytuacji żądać od zamawiającego naprawienia szkody. Dotyczy to wszystkich sytuacji, w których bez współpracy ze strony zamawiającego nie da się stworzyć dzieła.

Przykład 1

Przedmiotem umowy o dzieło jest wykonanie szeregu zdjęć przedstawiających zamawiającego. Jeśli zamawiający bez powodu nie będzie się stawiał na umówione spotkania, fotograf będzie miał możliwość odstąpienia od umowy o dzieło.

Podobnie będzie w tych wszystkich sytuacjach, kiedy dzieło jest tworzone na podstawie materiałów dostarczonych przez zamawiającego.

Oprócz powyższych sytuacji zamawiający ma możliwość odstąpienia od umowy w dowolnym momencie, bez jakiegokolwiek uzasadnienia, jednak w tej sytuacji jest zobowiązany do zapłaty umówionego wynagrodzenia. W takim przypadku Zamawiający ma prawo obniżyć wynagrodzenie o kwotę, którą przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Z tej przyczyny – jeśli dzieło ma charakter złożony – warto w umowie o dzieło określić wartość poszczególnych etapów. W razie skorzystania przez zamawiającego z opisanego wyżej uprawnienia, pozwoli to na uniknięcie sporów, jaka część wynagrodzenia przypada na prace, które zostały już wykonane.

Przykład 2

Przedmiotem umowy o dzieło jest wykonanie serii zdjęć, następnie ich obróbka, a w kolejnym etapie przygotowanie na ich podstawie katalogu. Każdy z tych etapów wiąże się z określonymi kosztami i wysiłkiem dla wykonawcy. Jeśli w umowie zostanie określone wynagrodzenie w łącznej wysokości, a zamawiający odstąpi od umowy po wykonaniu zdjęć, albo po obróbce, ale przed przygotowaniem katalogu – powstanie spór co do tego, jaka była wartość wykonanych do tej pory prac.

Określenie w umowie konkretnej wartości każdego kolejnego etapu prac (nawet jeśli wynagrodzenie miałoby być płatne łącznie po wykonaniu całości dzieła) umożliwi uniknięcie takich sporów, o wiele łatwiej będzie bowiem ustalić, jaka jest wartość prac wykonanych w stosunku do całości zamówienia.

Wady dzieła

W przypadku, gdy dzieło stworzone na podstawie umowy o dzieło jest równocześnie utworem w rozumieniu przepisów o prawie autorskim, zastosowanie znajdują dwie szczególne regulacje dotyczące wad dzieła:

a) W przypadku, gdy zamówiony utwór ma usterki, zamawiający może wyznaczyć twórcy termin do ich usunięcia, a po bezskutecznym upływie tego terminu może odstąpić od umowy lub żądać odpowiedniego obniżenia wynagrodzenia (chyba, że twórca nie ponosi odpowiedzialności za powstanie usterek). To uprawnienie po stronie zamawiającego wygasa z chwilą przyjęcia utworu.

b) Jeśli utwór ma wady prawne, zamawiający może od umowy odstąpić i żądać naprawienia poniesionej szkody.

Wady prawne będą występowały przede wszystkim w sytuacji, gdy wykonawca nie będzie dysponować pełnymi prawami autorskimi do utworu (np. przedstawi jako własny utwór stworzony przez inną osobę).

Przedawnienie

Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się w terminie lat dwóch od dnia oddania dzieła, a jeśli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym powinno zostać oddane.

Post Navigation